Yıldızların evrimi
Yıldızların enerji kaynakları sinirlidir. Bu demektir ki kimi uzun yaşar kimi kısa, fakat hepsinin bir sonu vardır.
Bir yıldızın çökmesi durduğu ve yüzeyden saldığı ışınımı merkezinde hidrojeni yakıp helyuma dönüştürerek karşılamaya başladığı zaman, artık o ana kol yıldızı olmuştur. Yıldızlar yaşam sürelerinin yaklaşık % 90′ını ana kol çevresinde geçirirler; bu arada yavaş yavaş evrimleşirier, yaşlanırlar. Bu evreyi, insanların gençlik ve yetişkinlik çağına benzetebiliriz, ihtiyarlık kısa sürelidir, arkasından ölüm çabuk gelir.
Gözlemler göstermiştir ki yıldızların atmosferlerinin kimyasal bileşimleri hemen hemen hepsinde aynıdır:
Yaklaşık her 100 atomun 90′ı hidrojen, 10′u helyumdur. Diğer elementler çok az miktardadır; helyumdan daha ağır elementlerin toplam kütlesi, yıldız kütlesinin % 3 ünden fazla değildir. Yıldızlar fiziğinde Vogt- Russell teoremi diye bir teorem vardır. Buna göre, yıldızın bütün özelliklerini kütlesi ve kimyasal yapısı belirler. Kimyasal yapıları yaklaşık aynı olduğuna göre, bir yıldızın; iç yapısını, büyüklüğünü, sıcaklığını, ışınım gücünü, evrimini, ömrünü ve geleceğini yalnız kütlesi belirler. Yıldızları gelecekleri açısından – sınırlar çok kesin olmamakla birlikte- şu üç gruba ayırabiliriz:
a) Kütlesi 0.08 – 0.8 Mo arasında olanlar. Bunlar, ana kolda 10 milyon yıldan daha uzun yaşarlar; şimdiye kadar oluşanların hepsi hâlâ ana koldadır. Toplam cücelerin, yani ana kol yıldızlarının % 90′ ını oluştururlar. Geleceğin kırmızı devleri, beyaz cüceleridirler.
b) Kütlesi 0.8 – 8 Mo arasında olanlar. Güneşin de içinde olduğu bu grup, toplam cücelerin % 10′unu oluşturur. Geleceğin kırmızı devleri, sefeidleri, Mira yıldızları, novaları ve beyaz cüceleridirler.
c) 8 – 120 Mo arasında olanlar. Toplam sayının ancak % 1′i kadardırlar. Geleceğin üst devleri, sefeidleri, süpernovaları, nötron yıldızları, karadelikleri (?) dirler. Yani geleceğin en görkemli olaylarını bu yıldızlar oluşturacaktır. Ayrıca belirtmek gerekir ki şimdiye kadar kütlesi 60 Mo den daha büyük hiç bir yıldız gözlenememiştir.